A’ cleachdadh ball-coise gus ceangal a dhèanamh, brosnachadh agus fàs na Gàidhlig a neartachadh

Mar phàirt de Sheachdain na Gàidhlig (World Gaelic Week) 2026, tha sinn air leth toilichte am bloga seo a roinn, còmhla ri film goirid sa bheil Calum Fearghasdan, Manaidsear Leasachaidh aig Alba FA – buidheann carthannais a bhios a’ cleachdadh spòrs nàiseanta na h-Alba gus cothroman brìgheil a chruthachadh air Gàidhlig a chleachdadh gu làitheil. 

Read in English

Tha Calum ag ràdh: 

’S e Calum Fearghasdan an t-ainm a th’ orm agus is mi am Manaidsear Leasachaidh aig Alba FA. Tha mi a’ còmhnaidh air a’ Ghàidhealtachd agus ag obair le coimhearsnachdan air feadh Alba ’s air a taobh a-muigh, a’ cleachdadh ball-coise airson Gàidhlig na h-Alba a cheangal, a bhrosnachadh agus fhàs le bhith a’ toirt dhaoine còmhla.

Tha cuspair Seachdain na Gàidhlig na bliadhna-sa, Use It or Lose It (Cleachd i no caill i), gam ghluasad gu mòr.  Chan e nì a th’ ann an Gàidhlig as urrainn dhuinn a dhìon le bhith ga cumail air an sgeilp – feumar a cleachdadh, a labhairt agus a cluinntinn ann an àiteachan is làraichean co-aimsireil gach latha.

Tha oidhirp làidir a thaobh Gàidhlig àbhaisteachadh ann am beatha na coimhearsnachd air a bhith ga choileanadh fad bhliadhnaichean, gu h-àraid am measg dhaoine òga. Dhòmhsa, bha ball-coise a’ faireachdainn mar àite nàdarrach air tòiseachadh. Is e an spòrs as motha ann an Alba, agus tha e a’ toirt dhaoine còmhla ann an dòigh a tha a’ faireachdainn furasta is nàdarrach. Nuair a chothlamaicheas tu ball-coise agus Gàidhlig, tha thu a’ cruthachadh chothroman air a’ chànan a chleachdadh taobh a-muigh a’ chlasruim ann an suidheachadh sòisealta – agus tha sin deatamach.

Cha bu chòir don Ghàidhlig stad aig geata na sgoile no aig ar dorsan aghaidh. Bu chòir dhi a bhith air a cleachdadh air an raon-chluiche, anns na seòmraichean sgeadachaidh, ann an cafaidhean, agus ann an còmhraidhean làitheil. Nuair a bhios daoine a’ cleachdadh na Gàidhlig ann an suidheachaidhean fìor, tha am misneachd a’ fàs agus mar sin tha an cànan cuideachd. 

Tha Alba FA air fàs gu nàdarrach bhon chiad iomairt againn, FC Sonas. Cha robh e air a phlanadh, thachair e leis fhèin.  Chaidh sinn bho bhith a’ lìbhrigeadh sheiseanan spòrsail air-loidhne gus daoine òga a chumail fallain aig àm COVID, gu seiseanan ball-coise Gàidhlig agus campaichean. Thar nam bliadhnaichean, chùm na cothroman orra a’ fàs agus bha sinn a’ siubhal bho choimhearsnachd gu coimhearsnachd – bho Inbhir Nis, An Gearasdan, An t-Eilean Sgitheanach agus Eilean Leòdhais, fiù a’ siubhal tarsainn an Atlantaig gu Alba Nuadh, far a bheil coimhearsnachd Ghàidhlig fhathast, a tha taobh a-muigh Alba.

Dh’fhàs e soilleir gun robh seo na chuspair na bu mhotha na FC Sonas.  Nuair a thàinig an cothrom aig na Euros sa Ghearmailt, chuir sinn Alba FA air bhog gus na coimhearsnachdan sin a cho-cheangal aig ìre nàiseanta.

Tha Alba FA mu dheidhinn a bhith a’ cruthachadh àiteachan aoigheil far am faod luchd-ionnsachaidh agus fileantaich a thighinn còmhla. Faodaidh ionnsachadh na Gàidhlig gu Ire fhileanta a bhith dùbhlanach, agus faodaidh coiseachd a-steach do dh’àrainneachdan Gàidhlig a bhith eagalach. Ach nuair a tha thu mar phàirt de sgioba, a’ conaltradh gu nàdarrach, a’ cluinntinn bhlasan-cainnte is abairtean, tha an cànan a’ tòiseachadh ri ruith nas fhasa. Is e cànan uile-choitcheann a th’ innte agus tha i a’ toirt air falbh iomagain sam bith.

Mar a tha mi ag ràdh san fhilm ghoirid againn, mura robh a’ Ghàidhlig air a bhith na pàirt den t-slighe agam fhìn, chan eil mi a’ smaoineachadh gu h-onarach gum bithinn a’ dèanamh an nì a tha mi a’ dèanamh an-diugh. Tha ar cànan na prìomh phàirt de ar cultar, ar dearbh-aithne agus na h-àiteachan a tha sinn a’ meas mar ar dachaigh. Agus is fìor chaomh leam gu bheil ball-coise a’ cuideachadh le sin. Tha e feumail, sòisealta agus spòrsail, agus tha e a’ toirt adhbhar do dhaoine air Gàidhlig a chleachdadh gun cus smaoineachaidh mu dheidhinn.

Ma tha aon teachdaireachd a bu mhath leam fhàgail agaibh tro Sheachdain Chruinneil na Gàidhlig, ’s e tè gu math sìmplidh: dìreach dall ort. Cleachd do chuid Gàidhlig. Eadar gu bheil beagan no tòrr agad, tha a h-uile mìr a’ cunntadh. 

Buinidh a’ Ghàidhlig dhuinn uile, tha sgilean air leth againn uile, faodaidh sinn uile ar pàirt a choileanadh.