Sgeulachdan didseatach agus Gàidhlig: carson a tha e cudromach don Ghàidhealtachd is na h-Eileanan

Read in English

Sa bhloga seo, Tha Iain Hamilton, Ceannard nan Gnìomachasan Cruthachail aig HIE, a’ mìneachadh mar a tha seanchas didseatach ag ath-mhìneachadh àm teachdail cultar na Gàidhlig agus an t-adhbhar gu bheil a bhith a’ gabhail ri àrd-ùrlaran ùra, deatamach don Ghàidhealtachd ’s na h-Eileanan. 

Seanchas didseatach agus Gàidhlig: an t-adhbhar gu bheil e feumail don Ghàidhealtachd ’s na h-Eileanan.

Tha cultar a-riamh air a bhith mar aon de na neartan as motha aig a’ Ghàidhealtachd ’s na h-Eileanan. Tha ar cànan, cruth-tìre, ceòl, dualchas agus sgeulachdan coimhearsnachd a’ cumadh mar a tha daoine a’ faicinn na roinne seo agus an t-adhbhar gu bheil iad a’ ròghnachadh tadhal, obair, còmhnaidh agus tasgadh an seo.

Is e na tha ag atharrachadh a-nis, mar a tha daoine a’ faighinn a-mach mu na sgeulachdan sin. Tha seanchas didseatach air a thighinn gu bhith riatanach do ghnothachasan, buidhnean coimhearsnachd agus buidhnean cruthachail. Chan eil e tuilleadh ‘math a bhith agad’ – tha e a-nis na phrìomh phàirt de mar a tha roinnean a’ farpais airson aire agus cothrom.

Tha luchd-èisteachd a’ gluasad air-loidhne  

Tha daoine, gu h-àraid luchd-èisteachd nas òige, a’ cur seachad barrachd tìde air àrd-ùrlaran sruthaidh, YouTube, meadhanan sòisealta agus pod-chraolaidhean. Tha TBh craobh-sgaoilidh a’ leantainn air a’ crìonadh. Tha seo na fhìor chothrom do sgìrean dùthchail agus eileanach. Faodaidh sgeulachdan Gàidhlig, a bha uair an eisimeil thachartasan ionadail no amannan craolaidh, luchd-èisteachd cruinneil a ruighinn sa bhad gun fheum air buidseat mòr. Faodaidh cliop dà-chànanach goirid no tar-ghuth Gàidhlig siubhal nas fhaide na a-riamh roimhe.

Tha na tha daoine òga ag iarraidh cudromach  

Tha ùidh dhaoine òga sa Ghàidhealtachd ’s na h-Eileanan a’ sìor fhàs ann an dreuchdan-beatha didseatach agus cruthachail. Tha mòran airson Gàidhlig a chleachdadh gu nàdarrach nan obair, tro riochdachadh, filmeadh, deasachadh, sgrìobhadh no ceòl.

Tha cur taic ri cruthaichearan le Gàidhlig a’ cuideachadh le tàlant òg a chumail san roinn agus a’ dèanamh cinnteach gun lean an cànan a’ fàs ann an gnothachasan nua-aimsireil, chan ann dìreach ann an suidheachaidhean traidiseanta.

Tha pròiseactan didseatach cuideachd a’ cruthachadh sgiobaidhean: deasaichearan, riochdairean, luchd-obrach camara, dealbhadairean agus eadar-theangairean. Tha sgilean Gàidhlig a’ cur luach ri gach aon de na dreuchdan sin.

Chan fheum susbaint a bhith seasmhach

Tha mòran bhuidhnean iomnaidheach mu chumail suas air-loidhne. Ach tha seanchas didseatach nas fhasa nuair a tha susbaint air a chleachdadh a-rithist. Faodaidh aon tachartas no agallamh a thighinn gu bhith:

• cliopan sòisealta goirid;
• bhidio no pod-chraolaidh nas motha;
• sgeulachd sgrìobhte;
• deilbh airson cleachdadh san àm ri teachd;
• stuth ionnsachaidh dà-chànanach; and
• susbaint tasglainn.

Tha am modh-obrach seo a’ togail cruinneachadh de stuth a dh’fhaodas a chleachdadh a-rithist agus a-rithist, a’ sàbhaladh tìde agus a’ meudachadh buaidh.  

An t-adhbhar a tha seo ag obair don Ghàidhlig  

Tha Gàidhlig a’ coileanadh gu làidir air-loidhne. Tha seanchas didseatach a’ cuideachadh chruthaichearan le seasamh a-mach agus a’ toirt faireachdainn soilleir de fhèin-aithne agus ùghdarrachd do shusbaint. Tha e cuideachd a’ cruthachadh luach dà-chànanach ris am faod do luchd-labhairt is luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig agus luchd-tadhail eadar-nàiseanta co-cheangal tro thar-ghuthan, abairtean no eadar-theangachaidhean.

Tha bhidio ghoirid, pod-chraolaidhean agus cruthan air-iarrtas, foirfe airson mhion-chànanan. Tha iad a’ ceadachadh do Ghàidhlig nochdadh gu nàdarrach ri taobh Beurla, a’ taisbeanadh gu bheil an cànan nua-aimsireil, atharrachail, agus na pàirt den bheatha làitheil air feadh na roinne.

Sgeulachdan soirbheachail bho air feadh na roinne  

• YouTuber-an agus dèanadairean-film a’ taisbeanadh beatha eileanach, sgilean dùthchail agus eachdraidh ionadail.
• Preasantairean dà-chànanach a’ cothlamadh dàn-thursan a-muigh le seanchas Gàidhlig.
• Sgrìobhadairean is pod-chraoladairean a’ roinn sgeulachdan fada freumhaichte ann am beatha Ghàidhealach.
• Pod-chraolaidhean òigridh is cruthaichearan ciùil a’ togail luchd-èisteachd ùr.

Tha na cruthaichearan sin a’ co-roinn sgeulachdan mòra, agus tha mòran a’ tionndadh an ciùird gu dòigh-beatha sheasmhach.

Is e Patreon aon de na h-innealan a tha gan cuideachadh le sin a dhèanamh, àrd-ùrlar ballrachd a tha a’ cumhachdachadh chruthaichearan gu cosnadh a dhèanamh dìreach bho an luchd-leantainn. Bho 2013, tha luchd-èisteachd air còrr air £7 billean a chur ri cruthaichearan a tha a’ cleachdadh na seirbheis.  

Cruth-tìre coimiseanaidh ag atharrachadh

Tha meadhanan poblach ag atharrachadh cuideachd. Tha MG ALBA ag aithneachadh gu bheil luchd-èisteachd didseatach a’ fàs fhad ’s a tha amharc traidiseanta a’ crìonadh, gu h-àraid am measg dhaoine nas òige. Mar thoradh air sin, tha iad a’ coimiseanadh barrachd susbaint Ghàidhlig dhidseatach an toiseach, air a chruthachadh gu sònraichte airson àrd-ùrlaran air-loidhne agus air-iarrtas.

Chan eil didseatach san dàrna àite tuilleadh ann an craoladh. Tha e a-nis aig teis-meadhan mheadhanan Gàidhlig an ama ri teachd.

Mar a tha HIE a’ cuideachadh

Tha HIE a’ cur taic ris an fhàs seo. Chuimsich ar Maoin Dùbhlain Dhidseatach Gàidhlig o chionn ghoirid gu sònraichte air tàlant didseatach le Gàidhlig a’ tighinn am bàrr, a’ cuideachadh chruthaichearan òga gu beachd-smuaintean ùra a leasachadh, susbaint àrd-chàileachd a thoirt gu buil, agus eòlas coimiseanaidh luachmhor a chosnadh. 

Fhuair còig chruthaichearan a bha tràth nan dreuchd taic tron mhaoin seo, gach aon a’ toirt leotha an guth agus am beachd fhèin:

• Tormod MacLeòid – leasachadh susbaint naidheachdan cuimsichte air òigridh  a tha a’ nochdadh chùisean eileanach agus ùidhean dhaoine òga.  
• Niamh NicFhionghain – cruthachadh phìosan de chaitheamh-beatha a tha a’ rannsachadh cultar, sunnd, agus beatha làitheil tro phrosbaig na Gàidhlig.
• Somhairle MacIain – toirt susbaint blàr a-muigh agus dàn-thuras gu buil, a tha a’ taisbeanadh nan cruthan-tìre, gnìomhachdan agus sgeulachdan na sgìre.
• Sophie NicSteafain – ag adhartachadh dannsa-ceum traidiseanta le seanchas didseatach nua-aimsireil gus luchd-amhairc ùr a ruighinn.  
• Claire Francis NicNèill – a’ roinn òrain is ceòl Gàidhlig, a’ coimeasgadh dualchas le cruthachalachd cho-aimsireil.

Còmhla, tha na  pròiseactan sin a’ soillseadh air cumhachd agus mac-meanmhainn an ath ghinealaich de chruthaichearan Gàidhlig – daoine nach eil a-mhàin a’ cumadh spàsan didseatach ùra ach a’ neartachadh àm teachdail cultarach a’ chànain.  

Rinn a bhith ag obair le MG ALBA cinnteach gu bheil cuid den t-susbaint seo a-nis ga fhoillseachadh air àrd-ùrlaran mheadhanan Gàidhlig. Tha seo a’ sealltainn mar a ghabhas taic thargaidte beachd-smuaintean a thionndadh gu mach-chur didseatach fìor agus cruthaichearan ùra a chuideachadh le dreuchdan a thogail an seo san roinn.

An cothrom ri teachd

Tha seanchas didseatach a-nis mar phàirt de leasachadh eaconamach. Le bhith a’ cur taic ri cruthachadh susbaint Ghàidhlig agus sgilean cruthachail didseatach, faodaidh a’ Ghàidhealtachd ’s na h-Eileanan:

• tàlant òg a ghlèidheadh;
• gnothachasan beaga agus buidhnean cultarach a neartachadh;
• luchd-èisteachd eadar-nàiseanta a thogail;
• taic a chur ri Gàidhlig; and
• sgeulachdan ionadail innse ann an guthan ionadail fìor.

Tha rudeigin air leth aig a’ Ghàidhealtachd ’s na h-Eileanan: Gàidhlig, cruth-tìre agus eòlas saoghalta. Tha àrd-ùrlaran didseatach gar cuideachadh le seo uile a roinn le misneachd agus gu cruthachail, a’ dèanamh cinnteach gu bheil ar sgeulachdan a’ siubhal fada is farsaing ach a’ fuireach freumhaichte san dualchas.